Ja, kaalheid bij mannen is grotendeels erfelijk. Een tweelingstudie schat het erfelijke aandeel op ongeveer 80 procent. De bekendste erfelijke factor, het gen voor de androgeenreceptor, ligt op het X-chromosoom en komt dus van je moeder. Daar komt de mythe van opa van moederskant vandaan. Maar het is een halve waarheid: onderzoek onder 52.000 mannen vond meer dan 250 plekken in het DNA die meespelen, van beide ouders. De kant van je vader telt dus ook.
Ja, kaalheid bij mannen is grotendeels erfelijk. Een Australische tweelingstudie schatte het erfelijke aandeel op ongeveer 80 procent (Nyholt en collega’s, 2003). Maar het bekende verhaal dat je het van opa van moederskant krijgt, is een halve waarheid. De belangrijkste bekende factor komt inderdaad van je moeder. De honderden andere factoren komen van beide ouders.
Hoe erfelijk is kaalheid precies?
Erfelijke haaruitval (androgenetische alopecia) is een van de meest erfelijke eigenschappen die er zijn.
Nyholt en collega’s (2003) vergeleken eeneiige en twee-eiige tweelingen. Eeneiige tweelingen delen al hun DNA, twee-eiige de helft. Als eeneiige tweelingen veel vaker allebei kaal worden dan twee-eiige, komt dat door de genen. Dat was zo. Het erfelijke aandeel kwam uit op ongeveer 80 procent.
Thuisarts.nl vat het zo samen: de haarzakjes zijn erfelijk overgevoelig voor het mannelijk hormoon, en 8 op de 10 mannen van 70 heeft er in meer of mindere mate mee te maken. Dat is geen ziekte. Het is een eigenschap, net als de kleur van je ogen, alleen een die zich pas na je twintigste laat zien.
Wat doen die genen eigenlijk?
De genen maken je haarzakjes gevoelig voor DHT (dihydrotestosteron), een afbraakproduct van testosteron.
Elke man heeft DHT. Bij mannen met erfelijke haaruitval reageren de haarzakjes op de kruin en bij de slapen er sterker op. De haarzakjes aan de zij- en achterkant reageren er niet of nauwelijks op. Daarom blijft de kraag staan terwijl de bovenkant dunner wordt.
DHT bindt aan een eiwit in de cel dat de androgeenreceptor heet. Hoe gevoelig die receptor is, en hoeveel ervan in het haarzakje zit, bepaalt hoe hard DHT toeslaat. Precies daar zit het eerste grote gen.
Waar komt de mythe van opa van moederskant vandaan?
De mythe komt uit een echt wetenschappelijk feit dat te breed is uitgelegd.
Hillmer en collega’s (2005) lieten zien dat variatie in het gen voor de androgeenreceptor (het AR-gen) de belangrijkste afzonderlijke oorzaak is van vroege erfelijke haaruitval. Dat gen ligt op het X-chromosoom. Een man heeft één X-chromosoom, en dat krijgt hij altijd van zijn moeder. De onderzoekers schreven zelf dat dit “het belang van de moederlijke lijn onderstreept”.
Daaruit groeide het idee: kijk naar de vader van je moeder, dan weet je hoe je eindigt. Voor het AR-gen klopt dat gedeeltelijk. Je moeder heeft twee X-chromosomen, van haar vader en van haar moeder, en geeft er willekeurig een van door. Opa van moederskant is dus een aanwijzing, geen voorspelling.
Waarom telt de kant van je vader ook?
Omdat het AR-gen maar een deel van het verhaal is.
Hagenaars en collega’s (2017) onderzochten het DNA van meer dan 52.000 mannen uit de UK Biobank. Ze vonden meer dan 250 onafhankelijke plekken in het DNA die samenhangen met ernstige haaruitval. Het overgrote deel daarvan ligt niet op het X-chromosoom, maar op de gewone chromosomen die je voor de helft van je vader en voor de helft van je moeder krijgt.
Dat verklaart wat iedereen om zich heen ziet: zonen van kale vaders worden vaak kaal, ook als de familie van moederskant vol haar zit. Su en Chen (2007) vonden in een bevolkingsonderzoek dat kaalheid bij eerste- en tweedegraads familieleden aan beide kanten de kans verhoogde, ook aan vaderskant.
Mythe en feit naast elkaar
| Wat men zegt | Wat het onderzoek zegt | Bron |
|---|---|---|
| Kaalheid komt van opa van moederskant | Het belangrijkste enkele gen (androgeenreceptor) ligt op het X-chromosoom van je moeder, maar het is maar een van de honderden factoren | Hillmer 2005; Hagenaars 2017 |
| Als je vader kaal is, word jij het ook | De kans is verhoogd, geen zekerheid; de meeste genvarianten komen van beide ouders | Hagenaars 2017; Su 2007 |
| Kaalheid slaat een generatie over | Er is geen vaste regel; wel kan de aanleg onzichtbaar blijven bij een ouder die laat of licht kaal werd | Nyholt 2003 |
| Kaalheid is aan te lezen uit een DNA-test | Deels: het beste model onderscheidt geen en ernstige uitval met een AUC van 0,78 | Hagenaars 2017 |
| Als het erfelijk is, is er niks aan te doen | Onjuist: de genen bepalen de gevoeligheid voor DHT, en DHT is te remmen | Thuisarts.nl |
Wat betekent erfelijk voor wat je kunt doen?
Erfelijk betekent dat de gevoeligheid blijft, niet dat het gevolg vaststaat.
Je genen bepalen hoe gevoelig je haarzakjes zijn voor DHT. Ze bepalen niet hoeveel DHT er bij die haarzakjes aankomt. Dat is precies waar de bewezen middelen op ingrijpen: finasteride remt de aanmaak van DHT, minoxidil verlengt de groeifase van de haar. Beide werken ondanks je genen, zolang je ze gebruikt.
Dat is ook de reden dat “het is erfelijk, dus er is niets aan te doen” een verkeerde conclusie is. De juiste conclusie is: het is erfelijk, dus het gaat door tot je iets doet, en wat weg is komt niet terug. Op de vergelijking van de vijf behandelingen zie je welke aanpak de oorzaak raakt en welke niet.
Lees verder
- DHT en haaruitval uitgelegd over het hormoon, het enzym en de haarwortel.
- Kaal worden op je 25e over hoeveel tijd je hebt als het jong begint.
- Mijn kapper zegt dat ik kaal word over het herkennen van je stadium.
- De 5 behandelingen vergeleken, van medisch tot natuurlijk.
Conclusie
Kaalheid is voor ongeveer 80 procent erfelijk, en het gen van opa van moederskant is echt, maar het is een van de honderden. Kijk naar beide kanten van je familie, en vooral naar je eigen kruin bij daglicht. Je genen kun je niet veranderen. Wat ze met je haarzakjes doen wel, zolang die haarzakjes nog leven.
Veelgestelde vragen
Word ik kaal als mijn vader kaal is?
Je kans is groter, maar het is geen zekerheid. Erfelijke haaruitval hangt af van honderden genvarianten van beide ouders. Een kale vader of kale opa aan een van beide kanten verhoogt de kans; hoe meer kale mannen in de familie, hoe groter die kans.
Komt kaalheid echt van moederskant?
Deels. Het gen voor de androgeenreceptor, de belangrijkste bekende factor, ligt op het X-chromosoom dat je van je moeder krijgt. Maar het grootste deel van de andere genvarianten ligt op chromosomen die je van beide ouders erft.
Kan ik kaalheid krijgen als niemand in mijn familie kaal is?
Ja. Je erft een combinatie van varianten van twee kanten die bij geen van beide ouders zichtbaar was. Ook kan de kaalheid van grootouders onopgemerkt zijn gebleven omdat het bij hen laat begon.
Kan ik iets aan mijn genen doen?
Nee, maar wel aan wat de genen aanrichten. De genen maken je haarzakjes gevoelig voor DHT (dihydrotestosteron). Middelen die DHT remmen of de groeifase verlengen, werken ondanks je genen. Hoe eerder je begint, hoe meer er te behouden is.
Kan een DNA-test voorspellen of ik kaal word?
Gedeeltelijk. Het model uit de studie van Hagenaars en collega's (2017) maakte op basis van DNA onderscheid tussen mannen zonder en mannen met ernstige uitval met een nauwkeurigheid (AUC) van 0,78. Dat is beter dan gokken, maar niet zeker genoeg om er beslissingen op te baseren. Je eigen kruin bij daglicht zegt meer.
Bronnen
- Nyholt DR, Gillespie NA, Heath AC, Martin NG (2003). Genetic basis of male pattern baldness. J Invest Dermatol 121(6):1561-1564.
- Hillmer AM et al. (2005). Genetic variation in the human androgen receptor gene is the major determinant of common early-onset androgenetic alopecia. Am J Hum Genet 77(1):140-148.
- Hagenaars SP et al. (2017). Genetic prediction of male pattern baldness. PLoS Genet 13(2):e1006594.
- Su LH, Chen TH (2007). Association of androgenetic alopecia with smoking and its prevalence among Asian men: a community-based survey. Arch Dermatol 143(11):1401-1406.
- Thuisarts.nl: Ik word kaal (man)
