Helpt cafeïneshampoo tegen haaruitval? Wat het bewijs zegt (en wat wel werkt)

Cafeïneshampoo is voor veel mannen de eerste stap. Het staat bij elke drogist, de reclame belooft “haar dat blijft” en het voelt als iets doen zonder een arts te hoeven zien. Het eerlijke antwoord op de vraag of het helpt: bij erfelijke haaruitval vrijwel zeker niet. Niet omdat cafeïne niets doet, maar omdat een shampoo de verkeerde manier is om het toe te dienen en de oorzaak buiten schot blijft.

Waar het idee vandaan komt

De claim is niet uit de lucht gegrepen. In laboratoriumstudies, waarbij menselijke haarzakjes in een kweekschaal worden gehouden, remt cafeïne het effect van testosteron op de haarzakjes en verlengt het de groeifase. Dat zijn echte resultaten.

Alleen: een kweekschaal is geen hoofdhuid. In het lab ligt het haarzakje dagenlang in een cafeïneoplossing. Op je hoofd zit de shampoo een minuut, misschien twee, en dan spoel je hem uit. Een dermatoloog zei het in het consumentenprogramma Kassa kort samengevat: je spoelt de shampoo uit en het is weer weg.

Wat de grootste klinische studie deed

De enige grotere studie bij mannen is die van Dhurat en collega’s uit 2017. Zij vergeleken een cafeïnevloeistof van 0,2 procent met minoxidil 5 procent bij 210 mannen, gedurende zes maanden. De conclusie: de cafeïnevloeistof was “niet inferieur” aan minoxidil.

Dat klinkt sterk. Drie kanttekeningen die de fabrikanten niet op de fles zetten:

1. Het was geen shampoo. Het was een lotion die je laat zitten. Dat is een ander product dan wat je bij de drogist koopt om je haar mee te wassen.
2. De studie was open-label. Deelnemers en onderzoekers wisten wie wat kreeg. Dat geeft ruimte voor vertekening, zeker bij een uitkomst als haargroei.
3. Er was geen placebogroep. Als beide middelen weinig deden, zou je ook “geen verschil” vinden. De studie kan dat niet uitsluiten.

Ter vergelijking: minoxidil is onderzocht in dubbelblinde, placebogecontroleerde studies met honderden mannen (Olsen en collega’s, 2002). Dat is de bewijslast die je van een geneesmiddel verwacht. Cafeïne haalt die lat niet.

Waarom het de oorzaak niet raakt

Erfelijke haaruitval ontstaat doordat haarzakjes op de kruin en bij de slapen overgevoelig zijn voor DHT, een sterke vorm van testosteron. Elke groeicyclus wordt korter en de haar dunner, tot het zakje stopt.

Cafeïne verandert niets aan de hoeveelheid DHT of aan de gevoeligheid van de haarzakjes. Zelfs als een deel van de cafeïne uit een shampoo de haarwortel bereikt, en dat is bij een spoelproduct twijfelachtig, blijft de motor achter de uitval draaien.

Kan het kwaad?

De shampoo zelf niet. Het is een gewone shampoo met een ingrediënt erbij.

Het risico zit ergens anders. Erfelijke haaruitval gaat langzaam, en haarzakjes die stoppen komen niet terug. Elke maand die je besteedt aan een middel zonder werking, is een maand waarin het proces doorgaat. Mannen die met cafeïneshampoo beginnen, gebruiken het vaak een jaar of langer voordat ze concluderen dat het niets doet. Dat jaar is de echte prijs.

Wat wel werkt bij erfelijke haaruitval

Er zijn twee soorten middelen met stevig bewijs. Thuisarts.nl noemt ze allebei, met de kanttekening dat ze “een beetje” helpen en alleen zolang je ze gebruikt. Dat is eerlijk. Het is ook meer dan wat een shampoo doet.

Minoxidil. Zonder recept. Verlengt de groeifase en verbetert de doorbloeding van de haarwortel. Werkt niet op DHT. In de studie van Olsen (2002) gaf 5 procent na 48 weken duidelijk meer haar dan placebo.

Finasteride. Op recept. Remt het enzym dat testosteron omzet in DHT en pakt daarmee de oorzaak aan. In de registratiestudies had na twee jaar 83 procent van de gebruikers geen verdere uitval, tegen 28 procent op placebo (McClellan en Markham, 1999). Bestaat als tablet en, in Nederland bereid door een apotheek, als oplossing voor de hoofdhuid met veel minder middel in het bloed.

Vaak worden ze gecombineerd: het ene middel verlengt de groei, het andere remt de oorzaak.

Wat je met je shampoo doet

Gewoon blijven gebruiken als je hem fijn vindt. Hij wast je haar. Verwacht er alleen niets van tegen haaruitval, en laat hem niet de reden zijn om een echte behandeling uit te stellen.

Als je wilt weten of je haaruitval erfelijk is en wat er nog te behouden valt, laat dan iemand meekijken die dat kan beoordelen. In Nederland kan dat via de huisarts, een dermatoloog, of online via een dienst met een BIG-geregistreerde arts. Kádeso Labs werkt met een dermatoloog en hoogleraar die elke aanvraag persoonlijk beoordeelt en na de bestelling zelf belt.

Conclusie

Cafeïneshampoo is een shampoo. Het bewijs dat cafeïne iets doet, komt uit kweekschalen en uit een lotion die je laat zitten, niet uit een product dat je na een minuut uitspoelt. Aan DHT doet het niets. Wie erfelijke haaruitval wil remmen, heeft twee bewezen opties en één ding dat hij niet mag verliezen: tijd.

Veelgestelde vragen

Is er bewijs dat cafeïneshampoo werkt?

Niet overtuigend. De studies met resultaat gebruikten een cafeïnelotion die 24 uur inwerkt of laboratoriumkweken van haarzakjes. Voor shampoo die je uitspoelt is er geen goed gecontroleerd bewijs bij erfelijke haaruitval.

Kan cafeïneshampoo kwaad?

Nee, het is een normale shampoo. Het risico is niet het product, maar de tijd die je verliest terwijl de haaruitval doorgaat.

Wat is het verschil met minoxidil?

Minoxidil is een geneesmiddel dat de groeifase van de haar verlengt en in grote dubbelblinde studies is onderzocht. Cafeïneshampoo is een cosmetisch product zonder die bewijslast.

Waarom zegt de reclame dan dat het werkt?

Cosmetica mogen claims maken op basis van laboratoriumstudies en kleine gebruikersonderzoeken. Dat is een lagere lat dan voor geneesmiddelen.

Wat werkt wel bij erfelijke haaruitval?

Minoxidil verlengt de groeifase; finasteride remt DHT, de oorzaak. Vaak worden ze gecombineerd. Finasteride is alleen op recept, na beoordeling door een arts.

Bronnen

• Dhurat R et al. (2017). An Open-Label Randomized Multicenter Study Assessing the Noninferiority of a Caffeine-Based Topical Liquid 0.2% versus Minoxidil 5% Solution in Male Androgenetic Alopecia. Skin Pharmacol Physiol 30(6):298-305.
• Olsen EA et al. (2002). A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. JAAD 47(3):377-385.
• McClellan KJ, Markham A (1999). Finasteride: a review of its use in male pattern hair loss. Drugs 57(1):111-126.
• Thuisarts.nl: Kaalheid bij mannen
• BNNVARA Kassa: Welke middeltjes helpen echt tegen kaalheid?

Over dit artikel. Geschreven door Mees Akkerslaan, Redacteur en auteur van haarverlies.org. Dit artikel is algemene informatie en geen medisch advies. Resultaten verschillen per persoon.