Topische finasteride is in de grootste gecontroleerde studie tot nu toe (458 mannen, 24 weken) even goed verdragen als placebo. De hoeveelheid finasteride in het bloed was meer dan honderd keer lager dan bij de tablet en DHT in het bloed daalde minder. Dat maakt seksuele bijwerkingen minder waarschijnlijk, niet onmogelijk. Lokale irritatie komt voor. In Nederland is het alleen op recept verkrijgbaar, en een arts beoordeelt eerst of je het veilig kunt gebruiken.
De vraag die bijna iedereen stelt voordat hij begint: is topische finasteride veilig? Het korte antwoord is dat het middel in de grootste studie tot nu toe even goed werd verdragen als placebo, met veel minder finasteride in het bloed dan bij de tablet. Het langere antwoord staat hieronder, inclusief wat we nog niet weten en waarom een arts eerst meekijkt.
Waarom mannen twijfelen aan finasteride
Finasteride heeft een reputatie. Wie het googelt, vindt verhalen over libidoverlies, erectieproblemen en somberheid. Die verhalen gaan vrijwel altijd over de tablet.
De tablet werkt door het hele lichaam. Hij remt het enzym dat testosteron omzet in DHT, het hormoon dat bij erfelijke haaruitval de haarwortel verkleint. Dat gebeurt dan overal, niet alleen op de hoofdhuid.
In de oorspronkelijke fase III-studies met de tablet van 1 mg meldde 3,8 procent van de mannen seksuele bijwerkingen, tegenover 2,1 procent in de placebogroep (McClellan en Markham, 1999). Dat verschil is klein, maar het is er. En de angst ervoor is voor veel mannen groter dan het getal.
Topische finasteride is bedacht om precies dit probleem te verkleinen: de werking op de hoofdhuid houden, de rest van het lichaam zoveel mogelijk ontzien.
Wat de grootste studie laat zien
De belangrijkste bron is een fase III-studie van Piraccini en collega’s, gepubliceerd in het Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology in 2022. Het was een dubbelblinde, gerandomiseerde studie op 45 locaties in Europa, met 458 mannen, over 24 weken.
De studie vergeleek drie groepen: topische finasteride, orale finasteride 1 mg en placebo.
De uitkomsten op veiligheid:
- Het aantal en het type bijwerkingen verschilde niet wezenlijk tussen topische finasteride en placebo.
- Er waren geen ernstige bijwerkingen die aan de behandeling werden toegeschreven.
- De piekconcentratie van finasteride in het bloed was bij de topische vorm meer dan honderd keer lager dan bij de tablet.
- DHT in het bloed daalde met gemiddeld 34,5 procent bij topisch gebruik, tegenover 55,6 procent bij de tablet.
Op effect scoorde de topische vorm vergelijkbaar met de tablet: het aantal haren in het meetgebied nam toe met gemiddeld 20,2 haren, tegen 6,7 bij placebo.
De onderzoekers concludeerden dat seksuele bijwerkingen door een daling van DHT bij topisch gebruik minder waarschijnlijk zijn. Let op het woord: minder waarschijnlijk. Niet uitgesloten.
Wat een eerdere studie toevoegt
Een kleinere studie van Caserini en collega’s uit 2014 keek specifiek naar wat er in het bloed gebeurt. Vierentwintig mannen kregen zeven dagen lang een topische oplossing van 0,25 procent (twee keer per dag) of de tablet van 1 mg.
De totale blootstelling aan finasteride in het bloed was bij de topische oplossing ongeveer negen keer lager. Opvallend: DHT in het bloed daalde in die korte studie wel fors, vergelijkbaar met de tablet.
Dat lijkt tegenstrijdig met de latere studie, maar het verschil zit in de dosering. In 2014 werd twee keer per dag gesmeerd; in de fase III-studie een keer per dag met een lagere dosis. Dat leert iets belangrijks: de dosering bepaalt hoeveel er door het lichaam gaat. Meer smeren is niet beter.
Welke bijwerkingen komen wel voor
Twee soorten.
Lokaal. Roodheid, jeuk, een droge of branderige hoofdhuid. Dit is meestal mild en hangt vaak samen met de alcohol in de oplossing, niet met finasteride zelf. Het verdwijnt vaak vanzelf of na aanpassing van de basis.
Systemisch. Omdat een klein deel wordt opgenomen, kunnen in theorie dezelfde klachten optreden als bij de tablet: minder zin in seks, erectieproblemen, gevoelige borsten. In de studie kwam dit niet vaker voor dan bij placebo, maar 24 weken is geen levenslang gebruik. Wie zulke klachten merkt, bespreekt dat met de arts.
Wat de studies niet vertellen
Eerlijk zijn over de gaten hoort erbij.
De fase III-studie duurde 24 weken. Over gebruik gedurende vijf of tien jaar bestaat voor de topische vorm geen vergelijkbare data. Voor de tablet wel.
De studie is gefinancierd door de fabrikant van de spray. Dat is gebruikelijk bij registratiestudies en maakt de data niet onbetrouwbaar, maar het is goed om te weten.
Er is discussie over klachten die aanhouden na het stoppen met de tablet. Daar bestaat geen wetenschappelijke consensus over, en voor de topische vorm is dit niet apart onderzocht.
Wat de arts checkt voordat hij voorschrijft
In Nederland is topische finasteride alleen op recept verkrijgbaar. Het wordt bereid door een apotheek, want er is geen geregistreerd kant-en-klaar product. Een arts kijkt daarom eerst mee. Waar let hij op?
- Is het erfelijke haaruitval? Finasteride werkt alleen bij haaruitval door DHT. Bij plotselinge of pleksgewijze uitval is een andere oorzaak waarschijnlijker.
- Leeftijd en stadium. Wat weg is, komt niet terug. De arts schat in of er nog genoeg te behouden valt.
- Kinderwens en zwangerschap in huis. Finasteride mag niet in contact komen met een zwangere vrouw. Handen wassen na het smeren en de hoofdhuid laten drogen zijn dan vaste afspraken.
- Eerdere ervaringen. Wie de tablet niet verdroeg, krijgt een andere afweging dan wie nog nooit iets gebruikte.
- Andere medicatie en aandoeningen. Lever, hormonen, psychische voorgeschiedenis.
- Verwachtingen. Behoud is het doel. Minder uitval binnen drie tot zes maanden is realistisch; een volle kruin terug niet.
Bij Kádeso Labs, een Nederlandse online dienst, doet een dermatoloog en hoogleraar deze beoordeling zelf en belt hij na de bestelling persoonlijk. Dat is geen garantie tegen bijwerkingen, maar het is wel de manier waarop je ze op tijd bespreekt.
Hoe je zelf het risico klein houdt
- Gebruik de dosis die is voorgeschreven, niet meer.
- Eén keer per dag, op een droge hoofdhuid.
- Handen wassen na het aanbrengen.
- Merk je iets aan libido, erectie of stemming: stop niet stilletjes, maar bel de arts. De meeste klachten verdwijnen na stoppen.
- Geef het minstens zes maanden voordat je het effect beoordeelt.
Conclusie
Topische finasteride is geen wondermiddel en geen risicoloos middel. Het is een manier om de werking van finasteride op de hoofdhuid te houden, met een fors kleinere hoeveelheid in het bloed. De beste studie tot nu toe vond geen verschil in bijwerkingen met placebo. Dat is een sterk signaal, met een houdbaarheidsdatum van 24 weken.
Wie het overweegt, doet dat het veiligst via een arts die de voorgeschiedenis kent en bereikbaar blijft.
Veelgestelde vragen
Kan topische finasteride dezelfde bijwerkingen geven als de tablet?
In principe wel, want een klein deel wordt opgenomen in het bloed. In de studie van Piraccini en collega's (2022) verschilde het aantal bijwerkingen niet wezenlijk van placebo. Het risico is kleiner dan bij de tablet, niet nul.
Hoeveel finasteride komt er in mijn bloed bij smeren?
De piekconcentratie in het bloed was in de fase III-studie meer dan honderd keer lager dan bij de tablet van 1 mg. In een eerdere studie (Caserini 2014) was de totale blootstelling ongeveer negen keer lager.
Mag mijn partner zwanger worden terwijl ik topische finasteride gebruik?
Finasteride mag niet in contact komen met een zwangere vrouw. Was je handen na het aanbrengen en laat de oplossing drogen voordat je met je hoofd tegen iemand aanligt. Bespreek een kinderwens altijd met de voorschrijvende arts.
Wat als ik hoofdhuidirritatie krijg?
Roodheid, jeuk of een branderig gevoel komen voor en zijn meestal mild. Vaak ligt het aan de alcohol in de oplossing. Overleg met de arts; soms helpt een andere basis of een lagere frequentie.
Is er een geregistreerd product in Nederland?
Nee. Topische finasteride wordt in Nederland op recept bereid door een apotheek. Daarom beoordeelt een arts eerst of het bij je past.
Bronnen
- Piraccini BM et al. (2022). Efficacy and safety of topical finasteride spray solution for male androgenetic alopecia: a phase III, randomized, controlled clinical trial. JEADV 36(2):286-294.
- Caserini M et al. (2014). A novel finasteride 0.25% topical solution for androgenetic alopecia: pharmacokinetics and effects on plasma androgen levels in healthy male volunteers. Int J Clin Pharmacol Ther 52(10):842-849.
- McClellan KJ, Markham A (1999). Finasteride: a review of its use in male pattern hair loss. Drugs 57(1):111-126.
- Thuisarts.nl: Kaalheid bij mannen
- Geneesmiddeleninformatiebank CBG: finasteride (bijsluiter tablet 1 mg)
