Seksuele bijwerkingen van finasteride 1 mg komen voor, maar minder vaak dan de verhalen op internet suggereren. Het Farmacotherapeutisch Kompas zet verminderd libido en erectiestoornissen in de categorie soms, dat is 0,1 tot 1 procent. In de registratiestudies meldde 3,8 procent van de mannen op finasteride een seksuele bijwerking tegen 2,1 procent op placebo. Bij een oplossing op de hoofdhuid komt veel minder van het middel in het bloed, waardoor de DHT-daling in het lichaam kleiner is. Wie twijfelt, bespreekt het met een arts en start niet op eigen houtje.
Finasteride kan het libido verlagen, maar bij een kleine minderheid van de gebruikers. In de registratiestudies meldde 3,8 procent van de mannen op finasteride 1 mg een seksuele bijwerking, tegen 2,1 procent van de mannen op een neppil. Het Farmacotherapeutisch Kompas zet verminderd libido en erectiestoornissen in de categorie “soms”, dus bij 0,1 tot 1 procent van de gebruikers. Wie finasteride op de hoofdhuid smeert in plaats van slikt, krijgt veel minder van het middel in het bloed. Dat is de kern. De rest van dit artikel legt uit waar de cijfers vandaan komen en waarom de verhalen op internet zo veel harder klinken.
Waarom zou finasteride het libido beïnvloeden?
Finasteride remt het enzym dat testosteron omzet in DHT (dihydrotestosteron), en DHT speelt een rol bij de seksuele functie.
Erfelijke haaruitval (androgenetische alopecia) ontstaat doordat de haarzakjes op de kruin en bij de slapen gevoelig zijn voor DHT. Finasteride verlaagt de hoeveelheid DHT en beschermt zo de haarwortel. Maar DHT zit niet alleen in de hoofdhuid. Het zit ook in het bloed en in de weefsels die bij een erectie en zaadlozing betrokken zijn. Minder DHT in het hele lichaam kan bij een deel van de mannen leiden tot minder zin, een minder harde erectie of minder zaadvolume.
Testosteron zelf daalt niet door finasteride. Het stijgt zelfs licht, omdat er minder wordt omgezet. Daarom zijn de bijwerkingen niet vergelijkbaar met die van een hormoonbehandeling die testosteron verlaagt.
Hoe vaak komt het voor volgens de studies?
Bij ongeveer 2 op de 100 mannen extra ten opzichte van placebo, als je de registratiestudies als maat neemt.
De grootste dataset komt uit de twee studies waarop finasteride 1 mg is geregistreerd: 1.553 mannen van 18 tot 41 jaar, twee jaar gevolgd. McClellan en Markham vatten in hun review uit 1999 de bijwerkingen zo samen: 3,8 procent van de finasteride-groep meldde een seksuele bijwerking (minder libido, erectieproblemen of minder zaadvolume), tegen 2,1 procent in de placebogroep. Het verschil van 1,7 procentpunt is wat aan het middel valt toe te schrijven.
De systematische review van Mella en collega’s (2010), met 12 studies en 3.927 mannen, komt op hetzelfde beeld. Het risico op erectiestoornissen was ongeveer twee keer zo hoog als bij placebo, maar in absolute zin klein: de auteurs berekenden dat 82 mannen een jaar behandeld moesten worden voor één extra geval. Opvallend: het aantal mannen dat stopte vanwege seksuele bijwerkingen was in de finasteride-groep niet hoger dan in de placebogroep.
| Bron | Wat gemeten | Finasteride | Placebo |
|---|---|---|---|
| McClellan en Markham (1999), registratiestudies 1 mg, 1.553 mannen | Een of meer seksuele bijwerkingen | 3,8 procent | 2,1 procent |
| Mella et al. (2010), meta-analyse, 3.927 mannen | Erectiestoornis | Relatief risico 2,2; 1 extra geval per 82 behandelde mannen | Referentie |
| Mella et al. (2010) | Stoppen vanwege seksuele bijwerking | Niet vaker dan placebo | Referentie |
| Farmacotherapeutisch Kompas (NL) | Verminderd libido, erectiestoornis, ejaculatiestoornis | “Soms”: 0,1 tot 1 procent | n.v.t. |
| Mondaini et al. (2007), 5 mg, 107 mannen | Seksuele bijwerking, wel of niet vooraf geïnformeerd | 43,6 procent (geïnformeerd) tegen 15,3 procent (niet geïnformeerd) | Geen placebo-arm |
Waarom klinken de verhalen op internet dan zo veel erger?
Omdat de mannen zonder klachten niet op een forum schrijven, en omdat verwachting een meetbaar effect heeft.
Mondaini en collega’s lieten dat in 2007 zien. Zij gaven 107 mannen een jaar lang finasteride 5 mg, verpakt als “een middel van bewezen werking”. De ene helft kreeg de standaarduitleg over mogelijke seksuele bijwerkingen, de andere helft niet. Het middel was identiek. Toch meldde 43,6 procent van de geïnformeerde groep een seksuele bijwerking, tegen 15,3 procent van de groep die niets was verteld. Dit is het nocebo-effect: een bijwerking die ontstaat door de verwachting, niet door de stof.
Dat maakt de klachten niet ingebeeld. Het verklaart wel waarom een man die eerst drie uur op Reddit heeft gelezen vaker iets merkt dan de deelnemer aan een blinde studie. En het is een reden om je informatie bij een arts te halen in plaats van bij een forum.
Wat verandert er als je finasteride smeert in plaats van slikt?
Bij een oplossing op de hoofdhuid daalt het DHT in het bloed ongeveer half zo sterk als bij de tablet, terwijl het DHT in de hoofdhuid wel daalt.
Caserini en collega’s (2014) vergeleken een oplossing van 0,25 procent met de tablet van 1 mg bij gezonde vrijwilligers. De hoeveelheid finasteride in het bloed was bij de oplossing vele malen lager. In de fase III-studie van Piraccini en collega’s (2022), met 458 mannen over 24 weken, daalde het DHT in het bloed met ongeveer 34 procent bij de oplossing, tegen ongeveer 55 procent bij de tablet. Het aantal haren op de kruin nam in beide groepen toe.
Wat dit in de praktijk betekent voor het libido, is nog niet met dezelfde zekerheid vastgesteld als bij de tablet. De studies naar de topische vorm zijn kleiner en korter. Wel is het uitgangspunt logisch: een bijwerking die door DHT-daling in het lichaam ontstaat, wordt minder waarschijnlijk als die daling kleiner is. Lees ook finasteride smeren of slikken voor de volledige vergelijking.
Wat zegt het Nederlandse Farmacotherapeutisch Kompas?
Het Kompas, de bron waar Nederlandse huisartsen en apothekers op leunen, noemt verminderd libido, erectiestoornis en ejaculatiestoornis als bijwerkingen in de categorie “soms” (0,1 tot 1 procent), naast stemmingswisselingen en depressieve stemming.
Twee zinnen uit dat document zijn belangrijk voor iedereen die overweegt te starten. De eerste: “deze bijwerkingen kunnen ook na stoppen van de behandeling aanhouden.” Hoe vaak dat gebeurt is niet goed vastgesteld, maar het is de reden dat een arts hoort mee te kijken, zeker bij mannen met eerdere stemmingsklachten. De tweede: “Na staken van de behandeling is het effect na 9 tot 12 maanden verdwenen.” Wat je behoudt, behoud je dus alleen zolang je het gebruikt. Dat geldt voor de tablet en voor de oplossing, en het staat ook in stoppen met finasteride.
Het Kompas vermeldt verder dat finasteride bij haaruitval niet in het geneesmiddelenvergoedingssysteem zit. Je betaalt het dus zelf, ook via de huisarts.
Wat doe je als je twijfelt of iets merkt?
Praat met een arts voordat je start, en praat opnieuw met een arts als je iets merkt. Doe het niet af met een forum.
Een verstandige volgorde:
- Wees eerlijk over je uitgangssituatie. Libido en erectie schommelen bij iedereen door stress, slaap, alcohol en relatie. Wie dat vooraf benoemt, kan later beter beoordelen wat door het middel komt.
- Bespreek de vorm. Een oplossing voor de hoofdhuid, eventueel met een lage dosis finasteride, is een optie die een arts in Nederland op recept kan laten bereiden. Sommige Nederlandse online diensten werken zo, met een dermatoloog en professor als beoordelaar; Kádeso Labs is daar een voorbeeld van. Vergelijk eerst de medische routes in Nederland.
- Geef het tijd. De meeste bijwerkingen die optreden, doen dat in de eerste weken en verdwijnen bij een deel van de mannen vanzelf.
- Merk je iets, dan meld je het bij de voorschrijver. Niet stoppen zonder overleg, niet doorgaan zonder overleg.
Lees verder
- Finasteride smeren of slikken over het verschil in bijwerkingen tussen tablet en oplossing.
- Is topische finasteride veilig? over wat de studies zeggen en wat een arts controleert.
- Stoppen met finasteride over wat er gebeurt als je ermee ophoudt.
- Beste medische behandeling in Nederland, vier routes vergeleken.
Conclusie
Finasteride verlaagt bij een kleine groep mannen het libido: ongeveer 2 op de 100 extra ten opzichte van placebo in de grote studies, en “soms” volgens het Nederlandse Kompas. De verhalen online zijn luider dan de cijfers, deels door het nocebo-effect dat Mondaini in 2007 aantoonde. Smeren in plaats van slikken halveert grofweg de DHT-daling in het bloed. Wat overblijft is een persoonlijke afweging, en die hoort bij een arts die je vragen serieus neemt.
Veelgestelde vragen
Hoeveel mannen krijgen last van hun libido door finasteride?
In de twee registratiestudies met 1.553 mannen meldde 3,8 procent van de finasteride-groep een seksuele bijwerking, tegen 2,1 procent in de placebogroep (McClellan en Markham, 1999). Het verschil dat aan het middel is toe te schrijven, ligt daarmee rond de 2 procent. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt de frequentie 'soms', dus 0,1 tot 1 procent.
Gaat het weg als ik stop?
Bij de meeste mannen verdwijnen de klachten na stoppen. Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt wel dat deze bijwerkingen na stoppen kunnen aanhouden. Hoe vaak dat gebeurt is niet goed vastgesteld. Daarom hoort het gesprek over bijwerkingen bij een arts en niet bij een webshop.
Is topische finasteride veiliger voor mijn libido?
Er komt veel minder finasteride in het bloed als je het smeert. In de fase III-studie van Piraccini (2022) daalde het DHT in het bloed met ongeveer 34 procent bij de oplossing, tegen ongeveer 55 procent bij de tablet. Minder DHT-daling in het lichaam betekent in theorie minder kans op systemische bijwerkingen, al zijn de studies naar de topische vorm kleiner en korter.
Kan het aan mijn hoofd zitten?
Deels wel. Mondaini (2007) gaf 107 mannen hetzelfde middel; de groep die vooraf over seksuele bijwerkingen was geïnformeerd meldde er bijna drie keer zo veel (43,6 tegen 15,3 procent). Dat heet het nocebo-effect. Het maakt de klachten niet minder echt, maar het verklaart waarom de cijfers in de praktijk hoger liggen dan in blinde studies.
Moet ik stoppen als ik iets merk?
Niet op eigen houtje. Neem contact op met de arts die het heeft voorgeschreven. Die kan de dosering aanpassen, overstappen op een lage dosis of een oplossing voor de hoofdhuid, of samen met jou besluiten te stoppen.
Bronnen
- Farmacotherapeutisch Kompas: finasteride (bij alopecia), bijwerkingen en dosering
- McClellan KJ, Markham A (1999). Finasteride: a review of its use in male pattern hair loss. Drugs 57(1):111-126.
- Mella JM et al. (2010). Efficacy and safety of finasteride therapy for androgenetic alopecia: a systematic review. Arch Dermatol 146(10):1141-1150.
- Mondaini N et al. (2007). Finasteride 5 mg and sexual side effects: how many of these are related to a nocebo phenomenon? J Sex Med 4(6):1708-1712.
- Piraccini BM et al. (2022). Efficacy and safety of topical finasteride spray solution for male androgenetic alopecia. JEADV 36(2):286-294.
- Caserini M et al. (2014). A novel finasteride 0.25% topical solution for androgenetic alopecia: pharmacokinetics and effects on plasma androgen levels in healthy male volunteers. Int J Clin Pharmacol Ther 52(10):842-849.
