Een dunne plek op de kruin kan weer dichter worden, een gladde plek niet. Het verschil zit in de haarzakjes: zolang er nog dunne, korte haartjes groeien, leeft de wortel en kan een behandeling die dikker maken. Is de huid glad en groeit er niets meer, dan is de wortel verdwenen en komt er niets terug. In de registratiestudies van finasteride kwamen er op de kruin na twee jaar gemiddeld 138 haren per 5,1 vierkante centimeter bij ten opzichte van placebo, bij een startaantal van 876. Behouden en verdichten is het realistische doel, niet een volle kruin.
Een dunne kruin kan dichter worden, een gladde kruin niet. Dat is het eerlijke antwoord. Zolang er op de plek nog korte, fijne haartjes groeien, leven de haarzakjes en kan een behandeling ze weer dikker en langer laten worden. Is de huid glad en groeit er helemaal niets meer, dan is het haarzakje verdwenen en brengt geen middel het terug. De vraag is dus niet “komt mijn kruin terug”, maar “hoeveel van mijn kruin leeft nog”. Dit artikel helpt je dat zelf te beoordelen en legt uit wat behouden in de praktijk betekent.
Waarom begint kaalheid zo vaak op de kruin?
Omdat de haarzakjes op de kruin gevoeliger zijn voor DHT (dihydrotestosteron) dan de haarzakjes aan de achterkant en de zijkant van je hoofd.
Sawaya en Price (1997) namen bij mannen met erfelijke haaruitval (androgenetische alopecia) biopten van de voorkant en van de achterkant van de hoofdhuid. De haarzakjes aan de voorkant bevatten meer androgeenreceptoren en meer van het enzym 5-alfa-reductase, dat testosteron omzet in DHT. De haarzakjes aan de achterkant bevatten daarvan minder en juist meer aromatase, een enzym dat hormonen een andere kant op stuurt. Hetzelfde hormoon in hetzelfde bloed doet dus op de kruin iets anders dan in de nek.
Dat verklaart het bekende patroon: inhammen bij de slapen, een dunner wordende kruin, en een kraag die blijft staan. Het verklaart ook waarom haartransplantaties werken: de haarzakjes uit de kraag houden hun ongevoeligheid, ook na verplaatsing.
Wat gebeurt er precies met een haarzakje op de kruin?
Het krimpt. Elke haarcyclus wordt de groeifase korter en de haar dunner, tot het zakje alleen nog een donshaartje maakt en uiteindelijk stopt.
Dit proces heet miniaturisatie. Whiting (2001) beschreef het als stapsgewijs: een dikke, gepigmenteerde haar wordt over meerdere cycli een dunne, korte, lichte haar. Belangrijk is wat hij daarbij vaststelde: zolang het haarzakje leeft, is die krimp binnen één cyclus omkeerbaar. Een gekrompen zakje dat weer een normale groeifase krijgt, maakt weer een dikkere haar.
Pas als het zakje na jaren krimp ophoudt te functioneren en de huid glad wordt, is de weg terug afgesloten. Dat is de grens tussen “dun” en “kaal”, en die grens is op je eigen kruin te zien.
Hoe beoordeel je zelf of je kruin nog leeft?
Met een foto bij fel licht van bovenaf. Dunne, korte haartjes betekenen leven; gladde huid betekent verlies.
Loop deze checklist door, liefst met de camera van je telefoon en een tweede spiegel:
| Wat je ziet op de kruin | Wat het betekent | Wat realistisch is |
|---|---|---|
| Haar staat dichter dan een jaar geleden, maar bij fel licht schijnt de hoofdhuid door | Vroege miniaturisatie, alle zakjes leven | Uitval remmen en de dunne haren verdikken; de kruin kan weer bijna dicht lijken |
| Een ronde plek met veel korte, fijne, lichte haartjes tussen de normale haren | Gevorderde miniaturisatie, zakjes leven nog | Verdichten is mogelijk; de plek wordt minder zichtbaar, niet altijd onzichtbaar |
| Een plek met alleen nog donshaar, de huid duidelijk zichtbaar | Zakjes op de rand van stoppen | Wat er staat kan dikker worden; volledige bedekking is niet realistisch |
| Gladde, glanzende huid zonder enig haartje | Zakjes verdwenen | Geen medicijn brengt hier haar terug; alleen een transplantatie plaatst nieuwe zakjes |
De meeste mannen die “een kale plek op de kruin” ontdekken, zitten in de tweede of derde rij. Dat is de reden om niet af te wachten: elk jaar verschuift een deel van de zakjes een rij naar beneden.
Wat laten de studies zien op de kruin?
Dat een DHT-remmer de uitval stopt en het aantal haren op de kruin meetbaar verhoogt, en dat minoxidil de bestaande haren dikker maakt.
De kruin is toevallig de best onderzochte plek van het hoofd, omdat de grote studies daar de haren telden. In de registratiestudies van finasteride 1 mg (Kaufman en collega’s, 1998) werden bij 1.553 mannen de haren geteld in een cirkel van 5,1 vierkante centimeter op de kruin. Bij de start stonden daar gemiddeld 876 haren. Na een jaar had de finasteride-groep 107 haren meer dan de placebogroep, na twee jaar 138. De placebogroep verloor ondertussen door.
McClellan en Markham (1999) vatten de twee-jaarsdata zo samen: 83 procent van de mannen op finasteride had geen verdere uitval, tegen 28 procent op placebo. Voor minoxidil geldt hetzelfde beeld met een ander mechanisme: Olsen en collega’s (2002) vonden bij 393 mannen dat 5 procent minoxidil na 48 weken meer haar op de kruin gaf dan 2 procent en dan placebo. Minoxidil remt DHT niet, dus zonder DHT-remmer loopt de oorzaak door; lees daarover minoxidil werkt niet meer, wat nu.
Zet die cijfers in perspectief. 138 haren extra op 876 is een verdichting van ongeveer 16 procent. Dat is zichtbaar bij fel licht en op foto’s. Het is geen volle kruin van je twintigste. Wie dat verwacht, stopt teleurgesteld in maand drie. Wie behoud en verdichting verwacht, houdt het vol.
Wat betekent “behouden” dan concreet?
Dat de kruin over vijf jaar ongeveer zo dicht is als vandaag, of iets dichter, in plaats van duidelijk kaler.
Thuisarts.nl schrijft dat het kaal worden vaak jaren duurt en dat 8 van de 10 mannen van 70 ermee te maken krijgen. Zonder behandeling is de richting dus bekend: elk jaar iets minder. Met een behandeling die de oorzaak remt, komt het proces grotendeels tot stilstand en worden de dunne haren dikker. Het resultaat van geslaagd behoud ziet er uit als “niets”: een kruin die niet verandert. Dat is lastig te waarderen, en het is precies waarom foto’s belangrijker zijn dan de spiegel.
Voor de tijdlijn geldt: minder uitval binnen drie tot zes maanden, verdichting die je op foto’s ziet na ongeveer een jaar, maximaal effect na twee jaar. Stop je, dan is het effect volgens het Farmacotherapeutisch Kompas na 9 tot 12 maanden verdwenen. Meer daarover in kan haar terugkomen na kaal worden, dat het antwoord per stadium geeft.
Wat is de volgende stap?
Foto’s maken, je rij in de tabel bepalen, en een arts laten meekijken zolang er nog iets te behouden is.
Een praktische volgorde voor deze week:
- Maak een foto van je kruin bij daglicht, van recht boven, met nat en met droog haar. Nat haar toont de hoofdhuid eerlijker.
- Zoek een oude foto van een feest of vakantie waarop je kruin van boven te zien is. Leg ze naast elkaar.
- Bepaal je rij in de tabel hierboven.
- Sla shampoo, olie en supplementen over. Thuisarts.nl zegt dat die bij erfelijke haaruitval niet helpen.
- Laat een arts beoordelen welke behandeling past. Vergelijk eerst de vijf behandelingen, van medisch tot natuurlijk, zodat je het gesprek goed ingaat.
Lees verder
- Kan haar terugkomen na kaal worden? over het antwoord per Norwood-stadium.
- Mijn kapper zegt dat ik kaal word over waarom anderen je kruin eerder zien dan jij.
- DHT en haaruitval uitgelegd over het hormoon achter de krimp.
- De 5 behandelingen vergeleken.
Conclusie
Een kale plek op de kruin komt terug voor zover hij niet echt kaal is. Dunne haartjes zijn levende zakjes, en levende zakjes reageren op behandeling: in de grote studies stopte de uitval bij de meeste mannen en kwamen er op de kruin meetbaar haren bij. Gladde huid reageert nergens op. Hoe eerder je kijkt, hoe meer van je kruin in de bovenste rijen van de tabel staat.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn kruin nog te redden is?
Kijk met een telefooncamera of een handspiegel bij fel licht. Zie je op de dunne plek nog korte, fijne haartjes staan, dan leven de haarzakjes en is er iets te behouden en te verdikken. Zie je gladde huid zonder enig haartje, dan is die plek verloren.
Kan minoxidil alleen mijn kruin terugbrengen?
Minoxidil verlengt de groeifase en kan dunne haren op de kruin dikker maken. In de studie van Olsen (2002) gaf 5 procent minoxidil na 48 weken meer haar op de kruin dan placebo. Het remt DHT niet, dus de oorzaak loopt door. Zonder DHT-remmer stopt het effect na een tot twee jaar.
Hoe lang duurt het voordat ik verschil zie op mijn kruin?
Reken op drie tot zes maanden voor minder uitval en op een jaar voor zichtbare verdichting. In de finasteride-studies was het verschil met placebo na een jaar 107 haren per 5,1 vierkante centimeter en na twee jaar 138. Beoordeel het met foto's, niet met de spiegel.
Waarom begint het juist op de kruin?
De haarzakjes op de kruin en bij de slapen hebben meer androgeenreceptoren en meer van het enzym dat DHT maakt dan de haarzakjes aan de achterkant en zijkant. Daardoor reageren ze op hetzelfde hormoon anders. De kraag aan de achterkant blijft meestal staan, ook bij mannen die verder kaal zijn.
Bronnen
- Kaufman KD et al. (1998). Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. JAAD 39(4 Pt 1):578-589.
- Whiting DA (2001). Possible mechanisms of miniaturization during androgenetic alopecia or pattern hair loss. JAAD 45(3 Suppl):S81-86.
- McClellan KJ, Markham A (1999). Finasteride: a review of its use in male pattern hair loss. Drugs 57(1):111-126.
- Olsen EA et al. (2002). A randomized clinical trial of 5% topical minoxidil versus 2% topical minoxidil and placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. JAAD 47(3):377-385.
- Sawaya ME, Price VH (1997). Different levels of 5alpha-reductase type I and II, aromatase, and androgen receptor in hair follicles of women and men with androgenetic alopecia. J Invest Dermatol 109(3):296-300.
- Thuisarts.nl: Ik word kaal (man)
- Farmacotherapeutisch Kompas: finasteride (bij alopecia)
