Finasteride is de enige veelgebruikte behandeling die de oorzaak van erfelijke haaruitval raakt: het hormoon DHT. Als tablet werkt het door het hele lichaam, als topische oplossing vooral in de hoofdhuid. Onderzoek uit 2022 vond een vergelijkbaar effect op het haar bij topisch gebruik, met veel lagere concentraties in het bloed en minder daling van DHT buiten de hoofdhuid. Bijwerkingen zijn daarmee minder waarschijnlijk, niet uitgesloten. In Nederland is finasteride in beide vormen alleen op recept verkrijgbaar.
In 2024 gebruikten volgens de Stichting Farmaceutische Kengetallen ruim 12.500 Nederlandse mannen de finasteride-tablet van 1 mg tegen haaruitval, 17 procent meer dan het jaar ervoor. De grootste groei zit bij mannen van 25 tot 30. Tegelijk is er geen behandeling tegen haaruitval waar zoveel angst omheen hangt. Wie “finasteride” intypt, krijgt binnen een minuut verhalen over libidoverlies en depressie te zien.
De vraag die steeds vaker wordt gesteld: maakt het uit of je het middel slikt of op je hoofdhuid smeert? Dit artikel zet op een rij wat daarover bekend is.
Waarom finasteride werkt waar andere middelen falen
Erfelijke haaruitval bij mannen (androgenetische alopecia) ontstaat doordat haarzakjes op de kruin en bij de haarlijn gevoelig zijn voor dihydrotestosteron, DHT. Dat hormoon wordt in de huid gemaakt uit testosteron door het enzym 5-alfa-reductase. Onder invloed van DHT wordt de haarwortel elke groeicyclus iets kleiner. Het haar wordt dunner en korter, tot het niet meer boven de huid uitkomt.
Finasteride remt dat enzym. Minder DHT betekent minder krimp van de wortel. Het is daarmee een van de weinige behandelingen die het proces zelf afremt. Minoxidil, het andere bekende middel, verbetert de doorbloeding van de haarwortel maar laat DHT ongemoeid. Cafeïneshampoo, oliën en supplementen hebben in onderzoek geen aantoonbaar effect op DHT; thuisarts.nl is daar even stellig over als de meeste dermatologen.
De tablet: bewezen, en met een reputatie
De finasteride-tablet van 1 mg is sinds eind jaren negentig geregistreerd voor haaruitval en uitgebreid onderzocht. Het middel verlaagt DHT in het bloed fors en remt bij de meeste gebruikers de uitval.
De bijsluiter noemt als mogelijke bijwerkingen onder meer verminderde zin in seks, erectiestoornissen, minder ejaculaat, en minder vaak somberheid of stemmingsklachten. In de registratiestudies kwamen seksuele bijwerkingen voor bij een klein deel van de gebruikers, iets vaker dan bij placebo. Bij de meeste mannen verdwenen ze na stoppen, soms al tijdens het gebruik.
Daarnaast is er het post-finasteride syndroom: klachten die volgens patiënten aanhouden nadat ze gestopt zijn. Het bestaan en de omvang ervan zijn wetenschappelijk omstreden. Wat wel vaststaat, is dat de discussie erover het beeld van het middel op internet sterk kleurt. Mannen zonder klachten schrijven zelden een forumpost.
Topische finasteride: hetzelfde middel, andere route
Topische finasteride is een oplossing die op de hoofdhuid wordt aangebracht. Het middel dringt de huid in en remt daar het enzym. Een deel bereikt alsnog de bloedbaan, maar de concentraties liggen ver onder die van de tablet.
De belangrijkste studie is een gerandomiseerd fase III-onderzoek van Piraccini en collega’s, gepubliceerd in 2022 in het Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. Daarin kregen mannen met erfelijke haaruitval 24 weken lang een topische finasteride-oplossing, de tablet van 1 mg of placebo.
De belangrijkste bevindingen:
- De toename van het aantal haren in het doelgebied was bij de topische oplossing vergelijkbaar met die bij de tablet, en duidelijk groter dan bij placebo.
- De concentratie finasteride in het bloed lag bij topisch gebruik een veelvoud lager dan bij de tablet.
- DHT in het bloed daalde bij topisch gebruik minder sterk dan bij de tablet.
- Bijwerkingen kwamen in de topische groep niet vaker voor dan bij placebo. Lokale huidirritatie werd wel gemeld.
De conclusie van de onderzoekers: topische finasteride geeft een vergelijkbaar effect op het haar met minder systemische blootstelling. Dat is precies het argument dat voorstanders van de topische vorm gebruiken.
Wat de studie niet zegt
Een eerlijke lezer let ook op de grenzen. De studie duurde 24 weken; over het effect en de veiligheid na jaren is minder bekend dan bij de tablet, die al decennia in gebruik is. Het gaat om dezelfde werkzame stof: bijwerkingen worden minder waarschijnlijk, niet onmogelijk. En de sterkte en samenstelling van bereidingen in de praktijk verschillen per apotheek, wat de vergelijking met een studieproduct bemoeilijkt.
Wie het middel overweegt, doet er daarom goed aan de keuze met een arts te maken die de literatuur kent en de eigen situatie kan wegen: leeftijd, medische geschiedenis, en wat er al geprobeerd is.
Hoe kom je er in Nederland aan?
Finasteride is in Nederland een receptgeneesmiddel, in beide vormen. De tablet wordt door huisartsen voorgeschreven, al zijn die vaak terughoudend omdat haaruitval als cosmetisch geldt. Topische finasteride is geen geregistreerd product; het wordt op recept bereid door een apotheek.
Er zijn inmiddels meerdere Nederlandse online diensten die de beoordeling en het recept regelen. Ze verschillen vooral in wie er beoordeelt en hoe. Bij Kádeso Labs bijvoorbeeld beoordeelt een dermatoloog en hoogleraar elke aanvraag persoonlijk en belt hij de patiënt na de bestelling; de bereiding gebeurt bij een Haagse bereidingsapotheek. Andere aanbieders werken met een huisarts op de achtergrond en de tablet als standaard.
Wat je beter niet doet: bestellen bij een buitenlandse webshop zonder recept. Daar is geen beoordeling en geen controle op wat er in het flesje zit.
Wat je mag verwachten, en wat niet
Elke vorm van finasteride werkt op behoud. Haar dat volledig verdwenen is, komt niet terug; daar is de wortel weg. Minder uitval is meestal na 3 tot 6 maanden merkbaar, zichtbaar dikker haar duurt langer. Stoppen betekent dat het effect binnen 6 tot 12 maanden verdwijnt. Dat geldt voor de tablet, voor de topische vorm en voor minoxidil.
Wie twijfelt, kan het beste beginnen met een beoordeling. Start behandeling bij een dienst met een BIG-geregistreerde arts, of maak een afspraak bij de huisarts of dermatoloog.
Veelgestelde vragen
Is topische finasteride in Nederland verkrijgbaar?
Ja, op recept, als bereiding door een apotheek. Er is geen geregistreerd kant-en-klaar product voor haaruitval in Nederland. Een arts beoordeelt eerst of het geschikt is.
Werkt topische finasteride even goed als de tablet?
In de vergelijkende studie van Piraccini en collega's (2022) was het effect op het aantal haren vergelijkbaar. De studie duurde 24 weken; over langere termijnen is minder bekend.
Verdwijnen bijwerkingen na stoppen?
In de meeste gevallen wel, meestal binnen enkele maanden. Er is discussie over klachten die aanhouden na stoppen. Daar is geen wetenschappelijke consensus over.
Wat is het verschil met minoxidil?
Minoxidil verbetert de doorbloeding van de haarwortel, maar doet niets aan DHT. Finasteride remt DHT. De middelen worden daarom vaak gecombineerd.
Waar kan ik topische finasteride laten beoordelen?
Via je huisarts of dermatoloog, of via een Nederlandse online dienst met een BIG-geregistreerde arts. Kádeso Labs werkt bijvoorbeeld met een dermatoloog en hoogleraar die elke aanvraag persoonlijk beoordeelt.
Bronnen
- Piraccini BM et al. (2022). Efficacy and safety of topical finasteride spray solution for male androgenetic alopecia: a phase III, randomized, controlled clinical trial. JEADV.
- Thuisarts.nl: Kaalheid bij mannen
- Stichting Farmaceutische Kengetallen: gebruik finasteride 1 mg in Nederland
- Geneesmiddeleninformatiebank CBG: finasteride
Geef een reactie